De jaarlijkse H.J. Schoo lezing leverde ook ditmaal controversiële uitspraken op. Vorig jaar stelde toenmalig VVD-minister Edith Schippers dat de westerse cultuur vergeleken met alle andere culturen toch echt ‘de beste’ is. Dit jaar legde CDA-leider Sybrand Buma nadruk op de ‘verweesde, gewone Nederlander’. Deze Hollander voelt zich ontheemd omdat hij zich niet meer onderdeel voelt van het Nederlandse collectief, ook omdat de bijbehorende normen en waarden onder invloed van globalisering en immigratie onder druk staan. Met zoveel woorden zei Buma feitelijk dat die gewone Nederlander zijn plek in Nederland weer moet terugkrijgen. Wat is dat toch met de huidige tijdgeest, waarin politici over elkaar buitelen in dit nieuwe nationalisme? Want dat is het: een oproep tot rangordening van culturen. 

Door: Enis Odaci

De ‘verweesde’ Nederlander. Het doet mij denken aan de romantische beschouwingen van Pim Fortuyn, die zichzelf als een Mozesfiguur zag en het Nederlandse volk wel even door de woestijn van de identiteitscrisis zou leiden. Op zijn manier injecteerde hij een nieuwe nationale trots in het denken van Nederland. Frits Bolkestein klaagde de immigratie al eerder aan vanuit hetzelfde vertrekpunt: onze verlichte waarden en West-Europese identiteit zijn leidend. Paul Scheffer sprak van een multicultureel drama en Geert Wilders effende succesvol het pad voor zijn opvolgers: het rechts-nationalisme van Forum voor Democratie.

Identiteit

Ondertussen is het hele politieke spectrum, linkse partijen dus ook, het eens over de volgende vier punten. Op de eerste plaats is integratie natuurlijk mislukt en dat ligt vooral aan de migranten zelf. Vervolgens brengt immigratie ons geen voorspoed, zeker niet de vluchtelingen uit overwegend islamitische landen uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Dan is de islam uiteraard een probleem. Niet alle moslims zijn slecht, maar de islam staat in essentie op gespannen voet met het verlichtingsdenken, en daarmee onze rechtsstaat, en daarmee de scheiding tussen kerk en staat, en daarmee onze manier van leven. Tot slot staat ‘onze’ identiteit onder druk. We moeten nú reageren anders raken we onze verworvenheden kwijt.

Elke discussie eindigt met een variant op deze zin “onze identiteit staat onder druk”. Wie ‘ons’ is zegt Buma verstandig genoeg niet. Daarom krijg je dooddoeners als de ‘Verweesde Nederlander’. Of de ‘Bezorgde Burger’. Zodra hij wel zegt dat het gaat om witte Nederlanders, bij voorkeur christen, en van ná de Tweede Wereldoorlog, dan wordt hij natuurlijk uitgemaakt voor racist.

Maar één ding is zeker: de moslim is geen Verweesde Nederlander in Buma’s optiek. De gekleurde burger is ook geen Verweesde Nederlander. De immigrant is het zeker niet. En niet te vergeten: de sociaal zwakkere burgers zijn het ook niet meer. Die laatste groep is vooral handig om stemmen te vergaren. Geef hen een vijand en dan scharen ze zich wel achter een sterke leider, pardon, herder. De Verweesde Nederlander is in het denken van Buma wit, christelijk, (neo-)liberaal en bij voorkeur hoogopgeleid en hij heeft de bestuurlijke macht. Dit nu is de befaamde ‘elite’. Het christendom is geen voorwaarde om tot dit clubje te behoren, want seculier verlichtingsdenken was toch al een kindje van het christendom, nietwaar?

Cultuurordening

Buma pleit met zijn Schoo-lezing voor de herintroductie van de ordening van culturen. Waar Bolkestein, Scheffer, Fortuyn en Wilders al veel eerder openlijk pleitten voor een leidende cultuur, en de christelijke partijen nog enige schroom betrachtten in het onderkennen van dit streven, lijken de dammen nu gebroken. De SGP, de ChristenUnie en het CDA propageren inmiddels openlijk niet alleen voor een leidende westerse cultuur, maar een leidende christelijke cultuur. Zij hebben het neoliberale superioriteitsdenken aangevuld met Bijbelverzen.

Omdat superioriteitsdenken per definitie schuurt met de Grondwet, mensenrechtenverdragen en ook zijn eigen geloofstraditie, bewandelt Buma het pad van de symboliek. ‘Normen en waarden’ zijn symbolen, zonder deze ooit concreet te maken. De ‘verweesde Nederlander’ is een symbool, zonder deze ooit te kunnen aanwijzen. De teleurstelling over een mislukte ‘Europese, Verlichte islam’ is symboolretoriek, omdat de Verlichting deels een antwoord was op gevaarlijk christendom. Deze symbolen dienen slechts het doel om een cultuurordening aan te brengen. De christelijke cultuur op één, in diverse religieuze, seculiere en liberale verschijningsvormen, en al het andere op twee.

Verweesde politiek

Na de Tweede Wereldoorlog verenigden landen en culturen zich in het streven om de universele mensenrechten leidend te laten zijn voor alles en iedereen. Superieure en inferieure godsdiensten, culturen, nationaliteiten, rassen, etc. bestonden niet meer. De mens was in zijn bestaan al heilig genoeg en daarom moesten we alles op alles zetten om de waardigheid van alle mensen te beschermen. De Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, het vluchtelingenverdrag, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, en al die andere afgeleide verdragen en instituten die garant staan voor veiligheid en rechtsgelijkheid, waren tezamen een monument van beschaving.

Dat monument van beschaving brokkelt nu stukje bij beetje af. Beschaving is een dun laagje vernis en de geschiedenis laat zien dat er niet veel voor nodig is om de fouten van weleer te herhalen. Alles begint met taal. Wie de taal van wantrouwen predikt zal niet vreemd moeten opkijken als de handeling van wantrouwen volgt. Wie de taal van haat spreekt, al dan niet gefundeerd vanuit zijn religieuze ideologie, zal niet vreemd moeten opkijken als de handeling van haat volgt.

Sybrand Buma heeft met zijn H.J. Schoo lezing in elk opzicht de taal van wantrouwen gepredikt. Een preek die het label christendom niet waard is. Hij staat daarmee symbool voor de Verweesde Nederlandse Politiek, die een bolwerk van symboolpolitici dreigt te worden.

Meer info?

Reageer

avatar
Sorteer op:   nieuwste | oudste | meest gestemde
Ria Pool Meeuwsen
Gast
Ria Pool Meeuwsen

Uit mijn hart geschreven. Wat verlang ik naar mensen die durven vast te stellen wie we zijn als land: een land van 17 miljoen mensen met verschillende levensbeschouwingen. Die zichzelf en anderen uitdaagt om te leren leven met de grote verscheidenheid. Waar geweldloze communicatie gericht is op de wil om elkaar te leren kennen.

Johan Goossens
Gast
Johan Goossens

Buma schaart zich in de rijen van de Beierse CSU. In tegenstelling tot Frau Merkel, die zondag nog uitsprak dat de Islam net zo goed bij Duitsland hoort. Zeg mij wie uw vrienden zijn…..Jammer voor Sybrand dat dit niet helpt het katholieke zuiden op de PVV te heroveren. Al denkt hij vermoedelijk van wel.

wpDiscuz