Islamoloog, religiewetenschapper en directeur van het FAHM-instituut Anne Dijk zou na de jaarwisseling verschijnen in het levensbeschouwelijke EO-programma Het Vermoeden. In dit programma gaan inspirerende mensen in gesprek met presentatrice Marleen Stelling over levenslessen en geloofspraktijk. Het decor is symbolisch: een treincoupe waarbij mensen op hun levensreis een momentje rust hebben voordat ze halteren bij het eerstvolgende station. Wie had nu kunnen denken dat de treinreis van Anne Dijk zou eindigen in een treinongeluk van formaat?

Door: Enis Odaci

De christelijke omroepen EO en IKON besloten, dankzij politiek geïnspireerde ontwikkelingen in het mediabestel, te fuseren. De EO en de IKON, conservatief versus progressief, moesten hun ideologische verschillen wel nog even overwinnen. Dat lukte. Twee losse wagons werden aan elkaar gekoppeld en de christelijke trein zou hoe dan ook verder voortrijden. Af en toe dreigde een ontsporing, zoals toen voormalig secretaris van de Remonstranten, Tom Mikkers, bij de EO werd binnengehaald als beleidsmedewerker. Tom Mikkers is homoseksueel en dat leidde tot protest vanuit de conservatieve EO-achterban. Maar iedereen bleef wonderwel in het gareel.

Anne Dijk is dochter van een dominee en dus vanuit het christendom bekeerd tot de islam. Het is niet ondenkbaar dat dit wederom met de conservatieve lijn van de EO botste. De opnames van Het Vermoeden waren echter al achter de rug, de aankondigingen en de foto’s waren al op sociale media gedeeld en daarmee was het eerste PR-blokje eveneens al een feit. De EO-directie besloot in te grijpen. Deze directie bestaat volgens de EO-website uit twee mannen: Arjan Lock en Jaap Kooij. Zij besloten de uitzending van Het Vermoeden met Anne Dijk te schrappen. Wat dit voor de verhoudingen tussen de diverse IKON- en EO-medewerkers betekent, laat zich raden. De buitenwacht wist nog van niets en ook de vrienden van Anne Dijk werden nog niet op de hoogte gesteld.

Tijs van den Brink, Paul Visser en Anne Dijk aan tafel bij Pauw.

Toen Anne Dijk later tijdens een uitzending van Pauw tegenover EO-coryfee Tijs van den Brink kwam te zitten, won zij de sympathie van het televisiepubliek. Ze moest zich onverwacht verdedigen tegen de suggestie dat zij een geloof aanhing waar toch wel veel geweld aan kleefde, maar Dijk sprak eloquent en met zelfbeheersing. Van den Brink beklaagde zich daarnaast over het feit dat hij nooit moslims aan tafel kon krijgen om te spreken over islam en geweld. Deze uitspraken zijn in het licht van de handelingen van de EO-directie bij Het Vermoeden opmerkelijk. Enerzijds wordt namelijk publiekelijk de wens uitgesproken dat moslims meer moeten deelnemen aan het debat, maar anderzijds wordt een kundig en maatschappelijk betrokken moslima geweigerd om op televisie te verschijnen als dat leidt tot een conflict met de EO-ideologie.

Anne Dijk maakte recent op haar Facebook-pagina bekend dat zij niet in Het Vermoeden zou optreden. Op sociale media verschenen kritische vragen en de EO werd opgeroepen te komen met een verklaring. Die kwam er, een korte via Twitter en een iets langere via Facebook. De verklaring luidde als volgt.

Evangelische Omroep (EO): “De reden dat deze aflevering niet uitgezonden zal worden ligt in het feit dat we dit programma maken vanuit onze taak om de protestante kerken in Nederland te vertegenwoordigen, een beslissing van de hoofdredacteur. Deze gast was voor dit programma geen goede keuze, wat niet wil zeggen dat ze in de toekomst niet bij een van onze andere programma’s aan zou kunnen schuiven. We hopen van harte haar niet geschoffeerd te hebben door deze keuze te moeten maken.”

De verklaring is in drie opzichten problematisch. Het komt op de eerste plaats niet overeen met de beschrijving van het programma Het Vermoeden op de eigen website: “Reiziger, er is geen weg, de weg maak je zelf door te gaan.’ Dit is het adagium van het zondagochtend televisieprogramma Het Vermoeden. Marleen Stelling ontmoet bevlogen mensen – van wereldverbeteraar tot spirituele nomade, van bezield gelovige tot ongelovige Thomas.’ Kortom, iedereen is welkom. Behalve moslims?

Op de tweede plaats waren de opnames al achter de rug. De voorbereidingen van het programma vinden maanden eerder plaats en de gastenlijst is dus een productie van consensus. Dat Anne Dijk te gast zou zijn, is geen verrassing en heeft dus goedkeuring gekregen van diverse redacteuren. Dat de EO-directie later alsnog ingrijpt en pardoes besluit dat Anne Dijk ‘geen goede keuze’ was, laat zien dat Arjan Lock en Jaap Kooij hoogstwaarschijnlijk op persoonlijke titel gehandeld hebben. Of was het de ‘achterban? Op dit punt dienen zij zelf klare wijn te schenken. Het was immers geen besluit van de redactie.

Tenslotte stelt de EO in haar Facebook-bericht dat zij de protestantse kerken wenst te vertegenwoordigen. Wat betekent precies ‘protestantse kerken’? De PKN misschien? Het beleidsplan van PKN Nederland maakt geen melding van het feit dat zij blijkbaar een media-poot hebben in Hilversum. De IKON maakte voor de fusie met de EO Het Vermoeden namens negen protestants-christelijke kerken en toen was er wel ruimte voor inspirerende gesprekken met protestantse christenen, rooms-katholieken, joden, moslims, boeddhisten, hindoes en anderen. Wat toén kon, kan nu duidelijk niet meer.

Hoe dan ook, de handelwijze van de EO-directie om een gerespecteerde moslima op deze manier te behandelen, getuigt van weinig naastenliefde. Het is schofferend. Maar dit gaat niet over Anne Dijk, zij is geen slachtoffer. Het gaat om maatschappelijke en religieuze breuklijnen. Om openlijke censuur.

Er is sprake van een traditionele christelijke broederstrijd, die in dit geval over het hoofd van een islamitische gast is gevoerd. De missionaire, evangelische boodschap van de EO lijkt het te winnen van de progressieve IKON-visie op de samenleving. In een wereld waarin vaak wordt gewezen naar de islam, de moslims, om aan te sluiten bij de moderniteit, is het ironisch dat juist de omgang met moslima Anne Dijk een open, aloude, verzuilde christelijke zenuw blootlegt. Het is de vraag of de dwarsliggers bij de EO sterk genoeg zullen zijn om de twee uit elkaar lopende sporen bij elkaar te houden.

UPDATE:
Trouw publiceerde een artikel over de ontstane commotie.

Reageer

avatar
Sorteer op:   nieuwste | oudste | meest gestemde
Arthur Kooyman
Gast
Arthur Kooyman
Goed gereageerd. Ikzelf ben overigens Christen en ik maak boeken en ik ga een apart imprint maken van boeken over de Islam en door Islamieten. Ik woon al tientallen jaren in een Islamitische wijk en heb nooit een probleem gehad waarvan ik zeg: dit is op grond van de Islam. Ik geef wel alle richtingen het woord, bijvoorbeeld Alawieten. Ik bemoei me niet met een strijd, maar het imago van de Islam is onterecht. Verder heb ik nog nooit wat gemerkt van islamisering, dit is een irrationele angst. Mocht iemand een geschrift kwijt willen, dan staat mijn deur open. Een… Lees meer »
Daniella
Gast

Ik weet niet of Annemiek Schrijver dit geslikt zou hebben, Annemiek??

Margaretha Coornstra
Gast
Margaretha Coornstra
Ik deel de hypothese van Enis. Ik denk dat de broederstrijd zich niet alleen tussen EO en IKON voltrekt, maar ook fijnmaziger binnen de EO-gelederen zelf. Het is heel triest dat men dit bij de EO zo onhandig heeft aangepakt en krampachtig gecommuniceerd. Deze strijd kent immers alleen maar verliezers: de programmamakers, de geïnterviewde (Anne) die er tijd en commitment in gestoken heeft, de vele kijkers die geïnteresseerd waren én de EO zelf die hierdoor imagoschade lijdt – terwijl ze daar m.i. de laatste tijd toch zo goed bezig waren met steeds interessantere programma’s (De Kist, In de ban van… Lees meer »
Hans Goosen
Gast
Hans Goosen
Als atheïst ben ik de laatste tijd steeds meer programma’s van de EO gaan bekijken. Dat er al samenwerking met de IKON was bleek niet uit het logo linksboven in het scherm. Laatst vertelde ik mijn vrouw nog: “Ze gaan vooruit bij de EO”. Nu ik van zo’n broeder- (of zuster)twist lees begrijp ik waar de kwaliteitsverhoging van de programma’s vandaan kwam. EO duik niet terug in de tijd, laat mij blijven kijken en mij niet weer principeel van de programma’s afkeren vanwege de voortdurende zendingsdrang, Hou het bij de mens in al zijn facetten. Wees open en vertoon het… Lees meer »
Bram Grandia
Gast
Bram Grandia
Beste Enis, Wat een uitstekende analyse. Ik zou overigens niet spreken over een traditionele christelijke broederstrijd. Er is niet echt een open gesprek. De IKON is altijd een andere omroep dan de EO geweest. Het IKON pastoraat waar ik jaren heb gewerkt heeft een heel andere insteek dan EO nazorg. Ik was en ben een groot tegenstander van het opgaan van de IKON in de EO. De IKON als onafhankelijke omroep bestaat niet meer. Het IKON bestuur heeft gemeend de gastvrije hand van de EO te moeten aannemen. Daarmee voer het oecumenisch IKON scheepje in de op het eerste gezicht… Lees meer »
Ben vd Burgh
Gast
Ben vd Burgh

Misschien heeft de EO het niet uitgezonden omdat ze nogal saai was. Westerlingen vinden moslims heel vaak saai. En alles voor de kijkcijfers ,dus.

wpDiscuz