De kracht van gedenken


Op het moment dat u dit leest hebben wereldwijd honderden miljoenen moslims er net een lange maand vasten op zitten. Ramadan is de naam van de negende maand uit de islamitische kalender. Het is de maand waarin volgens islamitische traditie de Koran geopenbaard én gecompleteerd is, en dat wordt gevierd door te vasten. Overdag hebben moslims zich dertig dagen onthouden van eten, drinken en seksuele omgang. Zij reinigen daarmee hun ziel, hun lichaam en hun intenties. Zo eren moslims God, die licht in duisternis heeft gebracht via de Koran en via alle voorgaande openbaringen. Helaas wordt Ramadan in beeld en praktijk maar al te vaak gereduceerd tot uiterlijk vertoon. De diepere lagen gaan verloren.

Als je niet kunt vasten, omdat je bijvoorbeeld ziek bent, ben je ontslagen van de plicht. En als je zwanger bent? Dan ook. Stel je bent op reis en je moet bij krachten blijven? Idem dito. En kinderen, geestelijk beperkte mensen, of mensen die anderszins niet in staat zijn om te vasten? U raadt het, zij hoeven niet mee te doen. Alleen sterke, volledig bij geest zijnde moslims vasten. In het gebrek (de zwakke staat) zit namelijk geen plicht. In de gunst (de sterke staat) zit wel een plicht. De vraag is: welke plicht? Is de mens immers niet permanent in zwakke staat ten opzichte van zijn Schepper? En wat betekent dat voor het uiterlijke ritueel van vasten? Kan de onthouding van eten en drinken niet symbolisch opgevat worden als dat Gods openbaring voedsel voor de harten van mensen is? Vasten wordt dan stilzwijgen, bezinnen, zodat Gods woorden weer gehoord worden. Zulke beschouwingen zijn niet uniek, ze hebben geleid tot talrijke stromingen en afsplitsingen binnen godsdiensten. Elke regel tekst in heilige schriften bevat onmiskenbaar meerdere lagen. Vele rituelen kennen dan ook een uiterlijke en een innerlijke dimensie. Wat je op papier leest is slechts een sleutel tot de verborgen schatkamer in je hart.

Een bekend islamitisch woord is jihad, wat innerlijke strijd betekent. In de volksmond is ‘jihad’ inmiddels synoniem geworden aan hordes religieuze soldaten, terwijl het innerlijke aspect zo mooi is. Zo vroeg iemand Imam Ali, geestelijk vader van de mystieke islam en schoonzoon van Mohammed, eens: “Wie is de meest machtige soldaat van God?” De Imam antwoordde:

“Ik zag het ijzer en zei: ijzer is de machtigste soldaat van God.
Toen ik zag hoe vuur het ijzer deed smelten, zei ik:
vuur is de machtigste soldaat van God!
Toen ik zag hoe water het vuur bluste, zei ik:
water is de machtigste soldaat van God.
Toen ik zag hoe de wolken het water in zich droegen, zei ik:
wolken zijn de machtigste soldaat van God.
Toen ik zag hoe de wind de wolken wegblies, zei ik:
de wind is de machtigste soldaat van God!
Toen ik zag hoe standvastig bergen de wind trotseerden, zei ik:
de berg is de machtigste soldaat van God.
Toen ik zag hoe de mens in staat was om bergen te beklimmen, zei ik:
de mens is de machtigste soldaat van God.
Toen ik zag hoe de slaap de mens kon overwinnen, zei ik:
de slaap is de machtigste soldaat van God.
Toen ik de mens een tijd gadesloeg, en zag dat zorgen en angsten hem uit zijn slaap hielden, zei ik:
zorgen en angsten zijn de machtigste soldaat van God.
Toen ik ontdekte dat de bron van die zorgen en angsten het hart was, zei ik:
het hart is de machtigste soldaat van God!
En toen ik zag dat het hart alleen tot rust gebracht kon worden door het gedenken van God, zei ik:
nee, het gedenken is de machtigste soldaat van God.”

‘Ramadan’ en ‘jihad’ staan dus voor gedenken. Ik geloof dat alle rituelen uiteindelijk een vorm van gedenken zijn. Voordat wij deze rituelen uit eigen of uit andere geloofstradities opzij schuiven als gek, gevaarlijk of achterhaald, zouden we de vraag kunnen stellen of wij onderweg de sleutel naar de verborgen schatkamer van ons hart niet zijn kwijtgeraakt. In elk van ons schuilt dat hart en elke hartslag danst op het ritme van Gods woord. Dat hart is de meest krachtige en machtige soldaat van God.

Meer info?

Deze column is  gepubliceerd in Volzin.

Reageer

avatar
wpDiscuz