Vasten als verzet


In april van dit jaar gingen vluchtelingen in verschillende opvangcentra in hongerstaking om te protesteren tegen de omstandigheden in de opvang en de onzekerheid over hun procedures.

In 1998 vastten 123 ‘witte illegalen’ in de Haagse Agneskerk negentien dagen lang omdat ze vonden dat ze recht hadden op een verblijfsvergunning: ze werkten in Nederland, betaalden belasting, maar konden niet bewijzen dat ze zes jaar onafgebroken gewerkt hadden.

Koning David vastte zeven dagen en nachten lang om de Eeuwige te bewegen het kind van hem en Batseba te redden. Toen het stierf, beëindigde hij zijn vasten. (2 Samuël 12)

Ze worden niet vaak met elkaar in verband gebracht: een hongerstaking is immers een doorgaans politiek drukmiddel, terwijl het vasten in een geregelde vastenperiode zoals de Ramadan of de veertigdagentijd tot het domein van de religie wordt gerekend. Toch is er een duidelijk verband tussen beide. Dat laat het voorbeeld van koning David uit de Tenach zien. Natuurlijk, dit voorbeeld komt uit een situatie waarin politiek en religie met elkaar verweven zijn, en die is daarom anders dan het Nederland van vandaag, waar we politiek en religie, of in elk geval kerk en staat, toch liever uit elkaar houden. Maar daar gaat het hier niet om. Zodra het zieke kind gestorven is, geeft koning David zijn vasten op. Hij zegt:

“Toen het kind nog leefde, heb ik gevast en geweend; want ik zei: Wie weet, de Eeuwige zou mij genadig kunnen zijn, zodat het kind bleef leven. Maar nu is het dood, waarom zou ik nu vasten? Zal ik hem nog kunnen terughalen?” (Samuel 12: 22-23)

David vastte met een heel duidelijk doel: hij wilde God bewegen om naar hem te luisteren en het kind te redden. Davids vasten is een schreeuw naar God, van wanhoop, van protest: laat dit kind leven!

Op dezelfde manier is de hongerstaking van vluchteling een wanhoopsdaad: ze hebben geen andere middelen om de mensen met macht te bewegen hen hun leven terug te geven. Door niet meer te eten en te drinken laten ze zien dat het leven dat ze leiden geen volwaardig leven is. Vasten is vaak het enige verzetsmiddel dat machtelozen nog rest. Zelfs de grote koning David werd door zijn vasten een smekeling voor God, een machteloze. Wie vast, levert zich als het ware uit aan de genade van de ander, maakt zich krachteloos en laat juist daardoor zien hoe zeer het hem ernst is.

In de bijbel wordt om vele verschillende redenen gevast: in tijden van rouw, voor een moeilijke beslissing, als berouw voor gedaan kwaad, om anderen bij te staan in een moeilijk moment, bij wijze van intens gebed en concentratie of om jezelf geestelijk en emotioneel te reinigen. Dat vasten kan zowel individueel als collectief zijn. Het is in alle gevallen een middel dat de aandacht trekt, want wie niet eet en drinkt, sterft uiteindelijk. Vasten heeft daarom onvermijdelijk te maken met ‘de laatste dingen’, met datgene dat we wezenlijk achten voor ons bestaan. Tijdens de Ramadan of de veertigdagentijd doorbreken we de gewone gang van zaken om ons vragen te stellen over ons leven: is het nog in overeenstemming met onze waarden en onze waardigheid?

Wie vast, brengt zichzelf in een positie van machteloosheid en is daardoor verbonden met anderen die zich in diezelfde positie bevinden

Wie vast, brengt zichzelf in een positie van machteloosheid en is daardoor verbonden met anderen die zich in diezelfde positie bevinden. De aandacht voor de armen, het geven van brood aan wie honger lijdt tijdens de Ramadan of de veertigdagentijd is geen bijkomstigheid, maar het raakt het hart van wat vasten is: door niet te eten en te drinken voeg je jezelf bij hen die honger hebben, die geen macht hebben in deze wereld.

Daarom zijn de vasten behalve een oefening in bezinning ook een vorm van verzet tegen deze wereld, waarin nog steeds honger en ongelijkheid bestaat, waarin de 24-uurseconomie op volle toeren draait zonder mensen een moment te gunnen waarop ze zichzelf kunnen hernemen. Wie vast, zet die almaar draaiende molen even stil. Wie vast, schept een ogenblik waarin andere dingen kunnen gebeuren dan de gebruikelijke. Vasten is een scheur in het dagelijks bestaan.

Vasten is een schreeuw om een leven waarin geen hongerstakingen meer nodig zijn, omdat er voor iedereen ruimte is om waardig te leven.


Over Erica Meijers

Erica Meijers (1966) studeerde theologie en geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en de Université Protestante de Strasbourg. In 2008 promoveerde ze aan de Protestantse Theologische Universiteit op het debat over apartheid in de Nederlandse protestantse kerken. Meijers werkte eerder als journalist voor de IKON, als (hoofd)redacteur van verschillende politieke en theologische tijdschriften en webmagazines en als onderzoeker aan de Protestantse Theologische Universiteit.

Naast haar werk voor de Helling zit ze regelmatig discussies voor in en buiten GroenLinks, waarbij religie en cultuur haar specialiteiten zijn. Voor het wetenschappelijk bureau werkte ze onder meer samen met De Linker Wang, de Boekmanstichting en de Green European Foundation.

Reageer

avatar
Sorteer op:   nieuwste | oudste | meest gestemde
Nicole
Gast

Mooie tekst Erica. Inspirerend, Dank daarvoor

wpDiscuz