Sei ruhig, bleibe ruhig, mein Kind


‘Jij kent je klassiekers!’ appte een vriendin me. Dat was nadat ik haar probeerde gerust te stellen over het feit dat haar nieuwe kittens angstig in hun kooitje bleven zitten. Dit deed ik met de woorden Sei ruhig, bleibe ruhig, mein Kind. Wees rustig, blijf rustig, mijn kind. Ik moest haar teleurstellen: ik ken deze klassieker helemaal niet. Zij herkende het als een stuk van Schubert. Dat was dan een muzikale bewerking van een gedicht van Goethe, wist ik. Maar ook daar kende ik het niet van. Ik las het in een script.

Er was namelijk een tijd dat ik – niet alleen in het dagelijks leven – toneel speelde. Dat ik daadwerkelijk op het podium stond. Het was rond de eeuwwisseling, op de middelbare school. De tijd die niet onbezorgd was, maar toch onschuldiger leek. In ieder geval rustiger. Enkele maanden voor 9/11 behaalde ik mijn diploma. Het jaar 2001 is dan ook op meerdere vlakken een breuklijn geweest. Een opstap naar onrust.

Het jaar 2001 is dan ook op meerdere vlakken een breuklijn geweest. Een opstap naar onrust.

Even terug naar het toneel. Ik heb met plezier uiteenlopende rollen gespeeld. Met gekromde tenen denk ik terug aan ‘mijn’ geest van de toekomst, in een moderne bewerking van A Christmas Carol. Niet het beste toneeldebuut ooit, zullen we maar zeggen. Indrukwekkender waren mijn donkere rollen, zoals fascistische leerling in The Wave en slavendrijver in een improvisatie. Luchtiger was mijn parodie op een grinnikende Loretta Schrijver. De mooiste rol die ik nooit gespeeld heb was die van vader in Marga Minco’s Het Bittere Kruid. Dat stuk bleek na enkele repetities toch iets te serieus voor de veelal jonge leden van de toneelclub. Een bittere teleurstelling.

Onze regisseur koos ter vervanging een serie korte kolderieke stukken. Met twee van mijn beste vriendinnen mocht ik Eduard & Agrippien (van René de Obaldia) spelen. We hadden de meest hilarische repetities en de rol van de droge, filosofische Eduard was heerlijk om te spelen. In het stuk maakt Agrippien zich druk om vreemde geluiden in het huis. Met Goethe’s woorden en logische verklaringen – het is de wind, of een muis die trippelt langs het plint – probeert Eduard zijn hysterische vrouw te bedaren. Met weinig succes. Ruhig wordt Agrippien pas wanneer een gewapende indringer haar een hartaanval bezorgt. En ja, sie blieb ruhig.

Geprikkeld door mijn vriendin op WhatsApp, zocht ik naar het gedicht van Goethe. Het bleek Der Erlkönig te heten, De Elfenkoning. Een vader en zoon zijn in nachtelijke uren op weg naar huis. De zoon ziet en hoort schimmige wezens, de elfenkoning en zijn dochters, die hem proberen te verleiden. Vader ziet en hoort niets. Hij probeert de angstige jongen te kalmeren door logische verklaringen te geven voor wat hij meent te zien. Sei ruhig, bleibe ruhig, mein kind. In dürren Blättern säuselt der Wind. Door dorre bladeren ruist de wind. Wanneer ze na een barre tocht thuiskomen blijkt de jongen gestorven. Zijn de schimmen dan toch echt geweest?

Zorgen en frustraties worden vaak als louter hysterie afgedaan. Ze worden beantwoord met onzinnige redenaties, gesust of simpelweg niet erkend.

Het gedicht en het toneelstuk lijken me een fraaie metafoor voor onze tijd. Zorgen en frustraties worden vaak als louter hysterie afgedaan. Ze worden beantwoord met onzinnige redenaties, gesust of simpelweg niet erkend. Tegelijkertijd worden zorgen ook opgeklopt. Om een punt kracht bij te zetten, om maar gehoord te worden of om de boel op te hitsen. Sinds 2001 lijken we een beetje doorgedraaid. Het is alsof politici, opiniemakers en (social) media persoonlijkheden een rol spelen in een klucht of een drama. Lekker over the top. Voor de toehoorder. Net als bij talentenjachten op tv moet het publiek worden opgezweept tot onoprechte hysterie. En wat willen we er graag veel van vinden. Wat moeten we anders delen op onze social media? Ge-wel-dig! Of juist ver-schrik-ke-lijk! Alles moet steeds groter, steeds meer. Of juist minder, minder, minder!

Wat meer rust in het maatschappelijk debat is een uitstekend idee. Al is het maar een maand per jaar, zoals tijdens Ramadan. Even niets roepen, vinden, afwijzen, promoten. Geen tweets, geen columns, geen debatten. Tussen zonsopgang en –ondergang bijvoorbeeld. Even de leegte, de stilte opzoeken. Reflectie. Observatie. Zien wat ons bedreigt als we niet luisteren. Zien wat we niet overbrengen als we schreeuwen. Zien wat waar en van waarde is. En dan in de rest van het jaar een betere rol spelen. De beste acteurs zijn zij die de stilte toelaten in hun spel. Het beste publiek laat zich oprecht raken. Sei ruhig, bleibe ruhig, meine Kinder!


Over Bart Mijland

Bart Mijland is humanisticus en schrijft, faciliteert en onderzoekt op het gebied van diversiteit en duurzaamheid. Zijn motto luidt dan ook: Groen & Kleurrijk. Hij is actief als blogger en interviewer voor Nieuwwij.nl. Eerder werkte hij voor het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving en de Universiteit voor Humanistiek.

Reageer

avatar
wpDiscuz