Wat mij opviel tijdens mijn dienstverband bij een gemeente en provincie was de nervositeit bij het naderen van de jaarwisseling. Bestuurders en hun ambtenaren werken er met jaarrekeningen. Als de budgetten aan het einde van het jaar niet helemaal ‘uitgeput’ zijn, dan is er een probleem. Maar wat is dan het probleem?

Om te beginnen heeft de wethouder of gedeputeerde niet voldoende geïnvesteerd. Ze hebben niet al het geld dat hen toebedeeld is besteed aan hun projecten. Stel dat ze 2 miljoen euro krijgen om te investeren in het openbaar vervoer, en aan het einde van het jaar is er nog vijf ton over, dan is er politiek wat uit te leggen.

Daarom gaan bestuurders vaak óver hun budget heen. Als nu het ene budget niet is uitgeput, en het andere budget is niet toereikend, dan zal er een zogenaamde ‘overheveling’ van budgetten plaats vinden. Zo ontstaat in overheidsland na de zomer een race om zoveel mogelijk geld uit te geven. De angst om volgend jaar minder budget te krijgen wint het van de erkenning dat niet al het geld nodig is. Probleem met dit systeem is dat efficiënte en effectieve bestuurders indirect worden gestraft. Ze krijgen volgend jaar minder budget en het uitgespaarde geld wordt gebruikt om elders in de organisatie financiële gaten te dichten.

Deze vervlechting van budgetten is in de basis problematisch omdat er nooit consistent meerjarenbeleid opgesteld en uitgevoerd kan worden. Het zou niet zo moeten zijn dat wij meer belasting voor de auto moeten betalen om het zorg- of defensiebudget rond te krijgen. Of dat er op het ene beleidsprogramma bezuinigd wordt om zo een ander beleidsprogramma in de lucht te houden. Dat is oneerlijk. Een euro investering of bezuiniging op zorg is niet gelijk aan een euro investering of bezuiniging op infrastructuur. Maar in overheidsland zijn ze wel degelijk met elkaar vervlochten.

Hoe zouden we dan de overheidsfinanciën moeten organiseren? We moeten weer werken met het geld-in-een-potje model. Belasting op auto’s alleen investeren in wegen. Punt. Inkomsten uit de woningsector alleen investeren in onderhoud en toegankelijkheid van woningen voor alle mensen. Punt. Brandstofaccijnzen alleen investeren in duurzame energie. Punt. Zorgpremies alleen investeren in de kwaliteit en innovatie van de zorg. Punt. Omzetbelasting alleen investeren in de economie. Punt.

Kortom, als we gesloten circuits maken van sector gerelateerde inkomsten en uitgaven, zou er binnen die sector een zelfvoorzienend systeem kunnen ontstaan. De overheid kan daarin faciliterend zijn met specifieke wet- en regelgeving, en kan vervolgens toezien op de werking van dat systeem. Zo zwart-wit als ik het wil voorstellen is het natuurlijk niet, maar het gaat mij om het principe. Zou dat niet pas echt een hervorming van de overheid betekenen? Hervormen is dan geen sjiek woord voor kille bezuinigingen, maar staat dan weer voor innovatief denken. Het vraagt wat lef en een toefje durf. Het is hoe dan ook een beetje sociaal, groen, dwars en links, nietwaar?

Meer info?
Deze column is gepubliceerd in de oktober-editie van De Linker Wang. Like Humanislam op Facebook

Reageer

avatar
wpDiscuz