Welkom op Humanislam.com, een site van Enis Odaci. Humanislam is een denktank die het actuele debat over islam en de interreligieuze samenleving becommentarieert, organisaties adviseert en partner is in de interreligieuze dialoog. Humanislam staat voor een samenvoeging van humanistische (human) en islamitische (islam) principes, waarbij de mens in alle gevallen centraal staat en waarbij universele waarden begin- en eindpunt zijn.

door: Enis Odaci

Relatie tussen humanisme en islam

Sinds de 19e eeuw wordt ‘humanisme’ gehanteerd als algemene term voor de levensvisie die de mens in plaats van God centraal stelt. Maar dat is feitelijk een te enge definitie. Het humanisme in Nederland kent grofweg drie stromingen: seculier humanisme, religieus humanisme en het agnostisch humanisme. Jaap van Praag, de ‘stichter’ van het humanistisch gedachtengoed in Nederland stelde: “net zo min als gelovigen kunnen bewijzen dat God wél bestaat, kunnen humanisten niet bewijzen dat God niet bestaat.” De seculieren staan bekend als atheïsten, deze vormen in Nederland onder de groep humanisten de meerderheid.

Wat de drie stromingen bindt is het ideaal van een rechtvaardige en humane samenleving, waarin de menselijke idealen voorop staan: bijvoorbeeld de bevordering van het intellect middels onderwijs en zelfstudie, waarmee alle menselijke vermogens en talenten maximaal ontplooid en benut worden – ten behoeve van de samenleving. Elk mens heeft potentieel en is van waarde voor een samenleving waarin iedereen gelijk wordt behandeld, waarin iedereen bij kan dragen aan het algemene welzijn. De bescherming en bevordering van mensenrechten is dan een logisch gevolg van deze levenshouding.

Humanisten zijn zo bezien niet tegen een geloof, maar vragen wel dat als je gelooft, je dat in dienst stelt voor het welzijn van de mens(heid). Het realiseren van idealen kan volgens het humanisme als mensen in God geloven, maar ook als zij niet in God geloven. En juist op dit punt vinden humanisme en islam elkaar. De islam zoals ik die bestudeerd heb is een godsdienst, die focust op de ontplooiing van de mens en de ontwikkeling van de gemeenschap. Hoe wij die ontplooiing vormgeven is een persoonlijke keuze. Als mensen zich daarbij geïnspireerd weten door een godsdienst, dan is dat niet per definitie in conflict met een democratisch systeem, eerder aanvullend en versterkend.

Cultuur en/of godsdienst

Dat er bijzonderheden in religieuze culturen bestaan, moet echter ook erkend worden. Op dat punt bestaat overigens geen onderscheid tussen religieuze culturen en seculiere culturen. Daarbij stel ik dat cultuur en theologie tot op een zekere hoogte van elkaar gescheiden moeten worden en dat geldt ook voor de islam.

Echter, daar waar mensen op basis van de islamitische theologie zich afkeren van de Nederlandse samenleving, ligt de taak voor moslims (theologen, geestelijken, gelovigen) om ook vanuit die theologie een stevig weerwoord te bieden. Zolang mensen hun leiders, ouders, leraren en superieuren zonder discussie blindelings volgen in de radicale interpretatie van de godsdienst zullen die misstanden blijven bestaan. De rijke islamitische traditie moet daarom altijd in de context van het heden toegepast worden. De samenleving is in beweging en onze taal beweegt mee. Een herinterpretatie, of een hernieuwde toepassing, van de eigen bronnen is daarbij essentieel. Dit is ook humanisme in de islam: de onderzoekende mens kan Gods woorden interpreteren en heroverwegen, in vrijheid.

Dan zijn we er nog niet, we moeten die heroverweging en inspiratie vervolgens omzetten in concrete handelingen die bijdragen aan het welzijn van de samenleving als geheel. Te beginnen bij familie, buurt, vrienden en collega’s. En, gezien de opkomst van nieuwe media, ook in het publieke- en mediadomein. Het zijn spannende tijden. Mensen staan, zo lijkt het, steeds vaker met de rug naar elkaar. Het heeft geen zin te wijzen naar de politiek – wijzelf vormen en maken de politiek.

Wel merk ik een gebrek aan nuance in het debat over de islam. Dé islam bestaat niet, net zo min als dé christen of dé boeddhist bestaat en wie anders zegt maakt een karikatuur van een godsdienst van bijna 1.500 jaar oud. Maar om dat te kunnen zien en ervaren, moeten mensen elkaar wel ontmoeten en nieuwsgierig blijven naar elkaar. Ik probeer die ontmoetingen te stimuleren, online en offline, in het klein en in het groot.

Doelstelling Stichting Humanislam

Wat onderscheidt Humanislam dan van andere islamitische stichtingen? Precies het woordje “islamitisch”. Ik heb niet als doel om een groep moslims te vertegenwoordigen. Dat is in sommige gevallen een verouderde manier van stichtingen en verenigingen besturen. Met Humanislam vorm ik geen lobbyclub. Ik kies ervoor uit principe niet afhankelijk te zijn van leden, subsidies, of andere islamitische stichtingen. Ik stimuleer en werk vooral samen met bekende en minder bekende vertegenwoordigers van andere levensovertuigingen. Om een gezamenlijk signaal van verwantschap af te geven. Ik vind dat een samenleving gebaat is bij pluriformiteit, verschillende ideeën en identiteiten. Met Stichting Humanislam heb ik daarom als doel:

  • het samenbrengen, organiseren en uitwisselen van kennis over de interculturele en interreligieuze samenleving;
  • het uitdragen van universele rechten van de mens, gelijkheid en gelijkwaardigheid;
  • het activeren van mensen die een functie kunnen vervullen in het maatschappelijk debat, bruggen kunnen slaan en projecten kunnen uitvoeren;
  • het bevorderen van een breder begrip van de humanistische islam;
  • het vormen van een front tegen iedereen die in naam van zijn religie of levensovertuiging praktijken en gebruiken voorstaan die een coherente en tolerante samenleving tussen bevolkingsgroepen bemoeilijken.
Kennisontwikkeling

Ik zet graag het instrument van informatie en kennisontwikkeling in. Want alleen met gedegen kennis van zaken kunnen mensen onderscheid maken tussen zin en onzin, tussen feit en fictie, waarbij een rechtvaardige samenleving het begin-, middel- én eindpunt vormt. De islam ligt in deze tijd (terecht of onterecht) onder het vergrootglas en daar moeten moslims mee leren leven. Alle facetten van de islam mogen worden besproken, dat wat goed gaat en dat wat verbetering behoeft. Maar ook facetten van de niet-islamitische samenleving moeten worden besproken. In dat gelijkwaardige gesprek, debat en ontmoeting is veel mogelijk. Dat gesprek mag gerust op het scherpst van de snede gevoerd worden, maar ook altijd met respect voor elkaars achtergrond en voor elkaars identiteit.

ir. Enis Odaci

U kunt contact opnemen via deze pagina.

Reageer

avatar
wpDiscuz