Welkom op Humanislam.com, een site van Enis Odaci. Humanislam is een denktank die het actuele debat over islam en de interreligieuze samenleving becommentarieert. Humanislam staat voor een samenvoeging van humanistische en islamitische principes, waarbij de mens in alle gevallen centraal staat en waarbij universele waarden begin- en eindpunt zijn.

Relatie tussen humanisme en islam

Sinds de 19e eeuw wordt ‘humanisme’ gehanteerd als algemene term voor de levensvisie die de mens in plaats van God centraal stelt. Maar dat is feitelijk een te enge definitie. Het humanisme in Nederland kent grofweg drie stromingen: seculier humanisme, religieus humanisme en het agnostisch humanisme. Jaap van Praag, de ‘stichter’ van het humanistisch gedachtengoed in Nederland stelde: “net zo min als gelovigen kunnen bewijzen dat God wél bestaat, kunnen humanisten niet bewijzen dat God niet bestaat.” De seculieren staan bekend als atheïsten, deze vormen in Nederland onder de groep humanisten de meerderheid. Wat de drie stromingen bindt is het ideaal van een rechtvaardige en humane samenleving, waarin de menselijke idealen voorop staan: bijvoorbeeld het voorkomen van armoede en alle andere soorten van ongelijkheid of de bevordering van het intellect middels onderwijs en zelfstudie. Humanisten zijn zo bezien niet tegen een geloof, maar vragen wel dat als je gelooft, je dat in dienst stelt voor het welzijn van de mens(heid). Het realiseren van idealen kan volgens het humanisme als mensen in God geloven, maar ook als zij niet in God geloven. En juist op dit punt vinden humanisme en islam elkaar. De islam zoals ik die bestudeerd heb is een godsdienst die focust op de ontplooiing van de mens en de onwikkeling van de gemeenschap. Hoe wij die ontplooiing vormgeven is een persoonlijke keuze. Als mensen zich daarbij geïnspireerd weten door een godsdienst, dan is dat niet per definitie in conflict met een democratisch systeem, eerder aanvullend en versterkend.

Cultuur en/of godsdienst

Dat er bijzonderheden in de cultuur en gedragingen van moslims zijn, moet echter ook erkend worden. Daarbij stel ik dat cultuur en godsdienst tot op een zekere hoogte van elkaar gescheiden moeten worden. Echter, daar waar mensen op basis van de islamitische theologie radicaliseren en misdaden plegen, ligt gelijktijdig de taak voor alle moslims om ook vanuit die theologie een stevig weerwoord te bieden. Zolang mensen hun leiders, ouders, leraren en superieuren zonder discussie blindelings volgen in de godsdienst zullen misstanden blijven bestaan. De wijsheid van vroeger moet daarom altijd toegepast worden op de context van het heden. De samenleving is in beweging en onze taal beweegt mee. Een herinterpretatie van de eigen bronnen is daarbij essentieel. Dit is ook humanisme in de islam: de onderzoekende mens mag Gods woorden interpreteren en heroverwegen, in vrijheid. Dan zijn we er nog niet, we moeten die heroverweging en inspiratie vervolgens omzetten in concrete daden die bijdragen aan het welzijn van de samenleving als geheel. Te beginnen bij familie, buurt, vrienden en collega’s. En als het kan, ook in het publieke- en mediadomein. Het zijn spannende tijden. Mensen staan, zo lijkt het, steeds vaker met de rug naar elkaar. Het heeft geen zin te wijzen naar de politiek – wijzelf vormen en maken de politiek elke vier jaar. Wel merk ik een gebrek aan nuance in het debat over de islam. Dé islam bestaat niet, net zo min als dé christen of dé boeddhist bestaat. Maar om dat te kunnen zien en ervaren, moeten mensen elkaar wel ontmoeten en nieuwsgierig blijven naar elkaar. Ik probeer die ontmoetingen te stimuleren, online en offline, in het klein en in het groot.

Doelstelling Stichting Humanislam

Wat onderscheidt Humanislam dan van andere islamitische stichtingen? Precies het woordje “islamitisch”. Ik heb niet als doel om een groep moslims te vertegenwoordigen. Dat is in sommige gevallen een verouderde manier van stichtingen en verenigingen besturen. Met Humanislam vorm ik geen lobbyclub. Ik kies ervoor uit principe niet afhankelijk te zijn van leden, subsidies, of andere islamitische stichtingen. Ik stimuleer en werk vooral samen met bekende en minder bekende vertegenwoordigers van andere levensovertuigingen. Om een gezamenlijk signaal van verwantschap af te geven. Ik vinden dat een samenleving gebaat is bij een geheel aan verschillende ideeën en identiteiten. Met Stichting Humanislam heb ik daarom als doel:

  • het samenbrengen, organiseren en uitwisselen van kennis over de interculturele en interreligieuze samenleving;
  • het uitdragen van universele waarden zoals keuzevrijheid, gelijkwaardigheid en tolerantie;
  • het activeren van mensen die een functie kunnen vervullen in het maatschappelijk debat, bruggen kunnen slaan en projecten kunnen uitvoeren;
  • het bevorderen van een breder begrip van de humanistische islam;
  • het vormen van een front tegen iedereen die in naam van zijn religie of levensovertuiging praktijken en gebruiken voorstaan die een coherente en tolerante samenleving tussen bevolkingsgroepen bemoeilijken.
Kennisontwikkeling

Ik zet graag het instrument van informatie en kennisontwikkeling in. Want alleen met gedegen kennis van zaken kunnen mensen onderscheid maken tussen zin en onzin, tussen waarheid en onwaarheid. Waarbij niet de praktisering van religieuze rituelen het levensdoel vormt, maar waar juist een rechtvaardige samenleving het begin-, middel- én eindpunt vormt. De islam ligt in deze tijd (terecht of onterecht) onder het vergrootglas en daar moeten moslims mee leren leven. Alle facetten van de islam mogen worden besproken, dat wat goed gaat en dat wat verbetering behoeft. Altijd op het scherpst van de snede, maar ook altijd met respect voor elkaars achtergrond en voor elkaars identiteit.

ir. Enis Odaci

U kunt contact opnemen via deze pagina.

Reageer

avatar
wpDiscuz