De Humanistische Alliantie poogt het humanistisch gedachtengoed in Nederland een stem te geven. Atheïsten, agnosten en religieus humanisten vormen de leden van de Alliantie. Zij hebben een wijd bereik via media, politiek en diverse organisaties in het land. Zijn humanisten de nieuwe strenggelovigen?

Ik reken mijzelf tot de religieus humanisten. Humanisme draait uiteindelijk om het welzijn van de mens en daar moeten ook moslims invulling aan geven. Via welke weg je het welzijn van mensen verbetert, religieus of a-religieus, maakt voor humanisten niet uit. Religie vormt voor miljarden mensen een onuitputtelijke bron van inspiratie om de samenleving morgen beter te maken dan vandaag. Om dat voor elkaar te krijgen is het geloof in een God echter niet voorwaardelijk. Atheïsten en agnosten vinden hun inspiratie voor het goede in vele andere bronnen. Prima.

Wijlen Jaap van Praag, de meest recente grote denker van het Nederlands humanisme, stelde: ‘Net zo min gelovigen kunnen bewijzen dat God bestaat, kunnen ongelovigen bewijzen dat God niét bestaat.’ Een uitspraak naar mijn hart. Het geloof en ongeloof kunnen geen claim leggen op de waarheid.

Het Nederlands humanisme krijgt de laatste jaren echter steeds meer een religieus fundamentalistisch karakter. Binnen de Alliantie vormt het Humanistisch Verbond, nu onder leiding van Boris van der Ham, het grootste seculiere blok. Zij hebben ook de meeste invloed via PR en media. De welbekende radiokreet ‘humanisten geloven in het leven vóór de dood’ is van hen. Zij gebruiken woorden als ‘vrijdenkers’, wat staat voor een normen- en waardenstelsel dat exclusief gebaseerd is op atheïsme. Geloof is uiteraard voor dombo’s.

Dan heb ik wel wat vragen: is het seculier humanisme de Heilige Graal van de ontwikkelde samenleving? Is er ook maar één concept van het seculier humanisme dat niet te vinden is in de diverse kleine en grote godsdiensten? Solidariteit? Rede? Ratio? Rechtvaardigheid? Alleen maar goed mogelijk bij humanisten? Kunnen gelovigen de universele rechten van de mens 1) geen handen en voeten geven, vanuit een religieus besef van barmhartigheid, vergeving en compassie? Wat is het dat seculiere humanisten beweegt zich zo af te zetten tegen religie?

Het antwoord is eenvoudig. Het humanisme in Nederland bestaat steeds meer bij de gratie van misstanden in de (buitenlandse) religieuze wereld. De strijd om Verlichting in Nederland is eigenlijk wel gestreden: er is wettelijke vrijheid van meningsuiting, bescherming van het atheïsme, scheiding van kerk en staat en de mensenrechten zijn goed geregeld. Logisch dus dat de vrijdenkende seculieren de blik verleggen naar nieuwe zwarte schapen: de ontkerkelijking leidt namelijk niét tot de gehoopte en verwachte groei van het aantal Humanistisch Verbondenen. Integendeel, mensen blijven inherent spiritueel zoals diverse SCP rapporten ook bevestigen. 2)

Het potentieel van het humanisme zit daarom veel meer in het vervlechten van seculiere idealen met geloofsidealen en niet in het opzetten van een nieuwe sekte.


1) De belangrijkste motivator achter de mensenrechtenverklaring van 1948 was de Franse Thomistische filosoof Jacques Maritain, gesteund door de latere Paus Johannes XXIII en Paulus VI. Daarnaast waren er ook oa Chinese en Arabische filosofen betrokken, elk puttend uit hun religieuze achtergrond (oa Confucianisme), waarmee de 1948 UNHRD een product is van religieus pluralisme (via Arnold Yasin Mol).
2) Een overzicht van diverse SCP-publicaties over geloof en samenleving.

Meer info?
Deze column verscheen in het december-nummer 2013 van De Linker Wang.

Reageer

avatar
wpDiscuz